|
La lengua Warao
El Warao se denomina una lengua mono-lingual (una lengua que no proviene de otra y que sus orígenes están basados en si misma; no es un producto, ni evolución de ninguna otra lengua conocida actual o extinta)Lingüisticamente el idioma Warao aún no ha sido clasificado apropiadamente, esta lengua es principalmente hablada en el orden correspondiente Delta Amacuro, Sucre, Monagas, Guyana y Surinam.
La autodeterminación de los Warao significa en su lenguaje "gente de bajío" (waja: bajío; arao:gente, habitante) o tambien "gente de canoa" (wa: embarcación; arao: gente). Por oposición y sin importarles la procedencia, ellos denominan a los no Warao, jotarao, "gente de tierra alta" (jota: tierra alta; arao: gente). Los Warao constituyen numéricamente la segundo etnia indígena del país, después de los Wayú en el Zulia.
Desarrollo de la lengua
NT: 1974 Cartilla de Alfabetización “Karata Awaro Teribukitane” 2002 Jesús film Warao: 2003
Dialectos
Entre esta lengua indígena existen cuatro variantes o dialectos los cuales son conocido entre la cultura Warauna como: [1] Kokuina o Manamo (numero dos), [2] Hoanarao (gente de las aguas negras) [= Mariusa, Winikina, Arawabisi], [3] Arawao [= Merejina, Sakupana], [4] Wasay [= Ibaruma, Arature, Amakuro].
Al igual podríamos dividir dichos dialectos geográficamente Como Alto Delta (Kokuina , Manámo, Makareo ), Centro (Mariusa, Winikina, Arawabisi), y Bajo Delta (Merejina, Sakupana, Ibaruma, Arature, Amakuro), en esta ultima zona hay una subdivisión del dialecto de la zona, ya que las comunidades cercanas al mar Caribe (San José de Amacuro) ha si directamente influenciada por Trinidad y Tobago y Guyana, dado como producto adjetivos y sustantivos híbridos
Sustantivo
Formación de sustantivos compuestos:
arotu: apelativo de profesiσn
ibijiarotu: mιdico
wisidatu: brujo
dosarao: soldado, guardia
koina: apelativo de instrumento
sitakoina: mαquina de escribir
yaburukoina: escalera
noko: apelativo de locaciσn
janoko: lugar del chinchorro, casa
Adjetivo:
El comparativo de superioridad se forma con kuarika.
"Tobe bero taera kuarika."
El tigre es más fuerte que el perro
El comparativo de inferioridad se forma con yajoto y sabuka.
"Simo dijaba sabuka."
La miel es menos dulce.
Números:
1 Isaka
2 Manamo
3 Dijanamo
4 Orabakaya
5 Mojabasi
6 Mojomatana isaka
7 Mojomatana manamo
8 Mojomatana dijamo
9 Mojomatana orabakaya
10 Mojoreko
20 warao isaka (un warao)

Padre Nuentro en Warao.
Karima, najamutuata jakutai, Jiwai yatomanetekunarai. Jirujuna rujanu rijana. Najamutuata jiaobojona eku abaya. Raina eku monukajase jiaobojona eku abakunarai. Kanajoro ama saba jakutai taisi kamoau. Kaisiko asiraja nonajakutai taisi kuare barinaka kaobojona bereaoko. Taisi monuka kaobojona asirajasi kuare barinaka bere. Kayakara minaka jau. Tiarone asiraja arotuma amojekumo kejeronu. Iji are Airamo tane rujakitane ja. Iji are jijara taeraja. Iji are Airamowitu. Amén.
|
|

Verbo
Lista de palabras del warao
abajo: joaika
agua: jo
ahora: ama
amar: amar
amargo: ajera
amarillo: simosimo
animal: domu
anochecer: ana
aρo: joida
aprender: namina
aprender bien: naminabu
ayudar: saneta
bajar: nanaka
balsa: diri
blanco: joko
boca: doko
buenos dνas: yakerara
burbuja: koba
buscar:najobu
cabeza: kua
calor: iji
cama: yajinoko
cansado: basa
carato: ejota
cerrar: itaro
cerro: jota
cifra: nowara
cielo: najamutu
cinco: mojobasi
cintura:kabe
ciudad: janokosebeida
clνtoris: dobahi
cobija: simara
codo: obaka
comer: najoro
corazσn: kobe
culebra: juba
dedo: mohi
ιl: tai
escuchar: noko
flor: tokoyo
grande: ida
grasa: toi
grito: koita
guerra: dariha
gusano: kimi
hablar: warα
hombre: nibo
hoy: ama
hueco: kojo
hurto: erijisa
iguana: yoana
instrumento: koina
leer: teribϊ
libertad: koyobo
libro: karata
madre: dani
movimiento: diko
mujer: tida
nosotros: oko
nuera: natororani
obeso: toi
obscuridad: imajana
padre: dima
pensar: obojona
pez: jomakaba
risa: eno, mare
rojo: simo
tϊ: iji
unir: majα
vidrio: botoro
viejo: nobo
vosotros: yatu
yo: ine
zambullirse: kobo
zancudo (especie de mosquito): kojoboto
zapatos: omunamu
zorro: kebiji
zumbido: zeneneee
zurdo: mojokabaya
Algunas expresiones:
ΏKatuketi?: ΏQuι tal?
Respuestas posibles:
Bajukaya: Tengo salud
Bajuka sabuka: Regular
Ajuka yana: No estoy bien
Asida: Mal
Yakera: Bien
Yakera sabuka: Regular
Omi: Adiσs
Yakera guito: Muy bien
|
|